Aziatische hoornaar bestrijden met een modulair, lokaal geproduceerd en circulair systeem

Van upcycling tot innovatie: hoe onze Aziatische hoornaarval evolueerde

De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) vormt vandaag een reële bedreiging voor bijen, biodiversiteit en fruitteelt in België. Fruittelers, imkers, gemeenten en particulieren zoeken steeds vaker naar oplossingen die niet alleen effectief zijn, maar ook duurzaam, betaalbaar en eenvoudig inzetbaar.

Bij 3Dplanner.be startten we in februari 2025 met een duidelijke ambitie:
een efficiënte Aziatische hoornaarval ontwikkelen die gebruikmaakt van bestaande glazen potten, geproduceerd met lokale 3D-printtechnologie.

Wat begon als een eenvoudig ontwerp voor Nutellapotten, groeide in één jaar tijd uit tot een modulair, technisch verfijnd en praktijkgericht systeem.

Upcycling als fundament van het ontwerp

Onze eerste prototypes waren ontworpen voor glazen Nutellapotten. Deze potten zijn robuust, wijdverspreid en ideaal om te hergebruiken. Het principe van upcycling stond centraal: bestaande materialen opnieuw inzetten in plaats van nieuwe grondstoffen te verbruiken.

Al snel bleek echter dat gebruikers nood hadden aan een oplossing die compatibel was met meer gangbare glazen potten. Daarom ontwikkelden we een versie voor de Twist-off 82 mm standaard, een veelvoorkomende maat bij confituur-, saus- en groentepotten.

Deze keuze maakte de val:

• toegankelijker voor particulieren,

• praktischer voor gemeenten en imkers,

• en schaalbaar voor professioneel gebruik in de fruitteelt.

Technische optimalisatie op basis van wetenschappelijke inzichten

Tijdens de verdere ontwikkeling kregen we feedback van wetenschappers en biologen. Een belangrijke optimalisatie betrof de bovenste ontsnappingsopeningen.

Oorspronkelijk waren deze voorzien om bijvangst een ontsnappingsroute te bieden. Uit observaties bleek echter dat Aziatische hoornaars deze openingen gebruikten om sneller de weg terug naar buiten te vinden, wat de efficiëntie van de val verminderde.

Door deze openingen te verwijderen, werd het gedrag van de hoornaar beter gestuurd weg van de trechteropening. Dit resulteerde in een hogere effectiviteit van de val, zonder afbreuk te doen aan het ontwerpprincipe.

Modulair systeem afgestemd op fruitteelt en rechtop gebruik

Fruittelers signaleerden een ander praktisch probleem: potten die rechtop worden geplaatst of in fruitbomen hangen, lopen snel vol met regenwater.

Daarom ontwikkelden we een modulair afdak dat:

• de val beschermt tegen regen,

• de levensduur van het lokaas verlengt,

• geschikt is voor boomgaarden en open terrein,

• en eenvoudig te combineren is met verschillende potten.

Dit maakt het systeem bijzonder geschikt voor professioneel gebruik in de fruitteelt.

Seizoensgebonden instelbare invliegopeningen

Op vraag van biologen ontwikkelden we een innovatieve oplossing: opschroefbare invliegopeningen met variabele diameter.

Het gedrag en de grootte van de Aziatische hoornaar verschilt per seizoen. Met verwisselbare openingen kan de gebruiker:

• de opening vergroten of verkleinen,

• de val afstemmen op het seizoen,

• en de selectiviteit verhogen.

Dit verhoogt niet alleen de efficiëntie, maar ook de ecologische verfijning van het systeem.

UV-reflecterende clips: gedrag gestuurd door licht

Een bijkomende innovatie zijn de opklikbare UV-reflecterende clips. Deze clips spelen in op het visuele gedrag van de Aziatische hoornaar.

Door UV-reflecterende elementen toe te voegen:

• wordt de aantrekkingskracht van de val verhoogd,

• zonder extra chemische lokstoffen,

• en met behoud van modulariteit.

De clips kunnen eenvoudig worden toegevoegd of verwijderd, afhankelijk van de toepassing.